Katedra Psychiatrii

GŁĘBOKA STYMULACJA MÓZGU W ZABURZENIACH DEPRESYJNYCH

Informacje ogólne

Depresja nawracająca (Major DepressiveDisorder, MDD wg kryteriów klasyfikacji DSM-V) należy do zaburzeń psychicznych o przewlekłym przebiegu i dużym procencie oporności na standardowe leczenie. Jest to zaburzenie psychiczne, które pod względem częstości występowania w populacji ogólnej zajmuje pierwsze miejsce (ok. 17%). Przewlekłość procesu chorobowego, znaczne nasilenie i wysoki procent oporności na leczenie (10 do 30%) powoduje duży dyskomfort i uciążliwość dla pacjenta oraz jego rodziny, często prowadząc do inwalidyzacji i wykluczenia społecznego chorego.

Głęboka Stymulacja Mózgu (Deep Brain Stimulation, DBS) stwarza szanse na realną pomoc pacjentom opornym na dotychczasowe, konwencjonalne leczenie oparte na farmakoterapii i psychoterapii. DBS jest nowoczesną i dynamicznie rozwijającą się terapią, bazującą na aktualnych badaniach neuroscience. Do tej pory na świecie i w Polsce (w tym również na Oddziale Neurochirurgii Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu) technika ta stosowana była przede wszystkim w terapii schorzeń neurologicznych, przede wszystkim choroby Parkinsona, jak również szeregu dysfunkcji motorycznych (jak np. drżenie samoistne czy dystonie). Ponadto w roku 2017 Katedra i Klinika Psychiatrii oraz Katedra i Klinika Neurochirurgii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu rozpoczęły wspólny projekt naukowy, mający na celu ocenę skuteczności DBS w leczeniu zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD). Obecnie stale monitorujemy pacjentów będących uczestnikami tego projektu i widzimy dobre efekty leczenia.

Obecnie Katedra i Klinika Psychiatrii dysponują własnymi doświadczeniami w zakresie wykorzystywania DBS w leczeniu OCD i MDD i prowadzi rekrutację kolejnych uczestników programu badawczego.


Szczegółowe kryteria włączenia i wykluczenia z badań

Kryteria włączenia:

1. Oporność na poprzednie leczenie (niewystarczająca skuteczność lub jej brak): dwa cykle terapii SSRI w maksymalnej dawce przez co najmniej 12 tygodni; jeden cykl leczenia klomipraminą w maksymalnej dawce przez co najmniej 12 tygodni; jedna terapia potencjalizująca atypowym lekiem przeciwpsychotycznym przez co najmniej 8 tygodni; jeden cykl CBT – co najmniej 16 sesji terapeutycznych.
2. Rozpoznanie OCD zgodne z kryteriami DSM-5; wynik Y-BOCS co najmniej 28 punktów; wynik GAF <45 punktów; co najmniej pięć lat trwania OCD.
3. Wiek od 18 do 65 lat.
4. IQ powyżej 80.

Kryteria wykluczające:

1. Współistniejące: zaburzenie psychiczne (zaburzenie psychotyczne, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, autyzm, ciężkie zaburzenia osobowości, uzależnienie od substancji psychoaktywnej, otępienie), niestabilny stan somatyczny, choroby OUN (w tym padaczka, PD, stwardnienie rozsiane).
2. Ciąża.
3. Obecność objawów towarzyszących OCD - „złych prognostycznie": OCD ego-syntoniczne; OCD bez wglądu; znacznie nasilone, niestabilne funkcjonowanie zarówno społeczne jak i zawodowe.


Informacja dla uczestnika projektu

Katedra i Klinika Psychiatrii we współpracy z Katedrą i Kliniką Neurochirurgii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu prowadzą projekt badawczy pt. „Terapia głęboką stymulacją mózgu (Deep Brain Stimulation, DBS) pacjentów z rozpoznaniem zaburzeń depresyjnych opornych na leczenie.” Ma on na celu sprawdzenie skuteczności i tolerancji tej metody terapeutycznej u pacjentów z tym zaburzeniem psychicznym. Zespół projektu proponuje Pani/Panu udział w tym badaniu, co wiązałoby się z przeprowadzeniem u Pani/Pana zabiegu DBS. W zagranicznych ośrodkach jest on powszechnie zarejestrowany w leczeniu zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych- w USA w 2009 roku FDA (Federalny Urząd Żywności i Leków) zatwierdził metodę DBS we wskazaniach do terapii OCD opornego na leczenie. DBS Obecnie coraz więcej ośrodków na świecie prowadzi badania nad zastosowaniem tej metody leczenia u pacjentów z nawracającym zaburzeniem depresyjnym. Charakteryzuje się wysoką skutecznością terapeutyczną przy niewielkim ryzyku powikłań okołooperacyjnych i długoterminowych działań niepożądanych.
Kwalifikację do przeprowadzenia zabiegu przeprowadza zespół składający się z psychiatry, neurochirurga i anestezjologa. Używając ściśle określonych kryteriów, zespół ustala, czy istnieją wskazania i ewentualne przeciwwskazania do wdrożenia leczenia tą metodą. Ewentualnymi przeciwwskazaniami mogą być towarzyszące inne zaburzenia psychiczne, niektóre choroby neurologiczne oraz inne poważne obciążenia somatyczne.
Głęboka Stymulacja Mózgu to procedura operacyjna, której zadaniem jest umieścić w wybranym miejscu mózgu elektrodę, która połączona będzie podskórnie ze stymulatorem implantowanym w okolicy podobojczykowej. Po przeprowadzonym zabiegu stymulator zostanie uruchomiony, wówczas powoduje emisję ładunków elektrycznych do elektrody umieszczonej w mózgu, co powoduje pobudzenie komórek nerwowych jedynie w niewielkim obszarze mózgowia, odpowiedzialnym za objawy psychopatologiczne będące podstawą Pani/Pana dolegliwości psychicznych. W przypadku rozpoznania zaburzeń zaburzeń depresyjnych opornych na leczenie wskazane jest umieszczenie elektrod w obu półkulach mózgu, co odbędzie się podczas jednej operacji.
Cel (konkretna lokalizacja, w której zostanie umieszczona elektroda) oznaczany będzie na podstawie przedoperacyjnego badania głowy przy pomocy rezonansu magnetycznego. Dzięki zastosowaniu przedoperacyjnego obrazowania cały zabieg może być wykonany z ogromną precyzją, co pozwala uniknąć wielu powikłań. Operacje będą wykonywane w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym w zależności od konkretnego przypadku - decyzję o rodzaju znieczulenia podejmuje operator w porozumieniu z anestezjologiem.
Po operacji położenie elektrody zostanie skontrolowane przy pomocy obrazowania tomografem komputerowym. Stymulator włączony zostanie w drugim tygodniu od daty jego implantacji. W okresie pooperacyjnym planowana jest regularna kontrola stanu ogólnego, neurologicznego i psychicznego w celu określenia skuteczności leczenia. DBS jest metodą w pełni odwracalnego działania na mózg, praktycznie bez neurologicznych objawów ubocznych. Do rzadkich powikłań operacji DBS należy krwawienie wewnątrzczaszkowe (ryzyko około 2-3%), infekcja stymulatora lub jego dysfunkcja (ryzyko również w granicach 5%).
Zespół neurochirurgów z Kliniki Neurochirurgii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu wykonuje jako jedyny na terenie Dolnego Śląska operacje DBS od 2008 roku i należy do grupy wiodących neurochirurgów czynnościowych w Polsce. Wykonał dotychczas ponad 50 operacji DBS. Poza dwoma przypadkami niewielkiego krwawienia wewnątrzczaszkowego, nie zanotowano w wieloletnich obserwacjach innych powikłań.
Stymulator, który zostanie Panu/Pani wszczepiony, należy do grupy najnowocześniejszych urządzeń tego rodzaju. Zawiera wbudowaną ładowalną baterię, dzięki której żywotność urządzenia jest wieloletnia. Jednocześnie stymulator tego rodzaju wymaga regularnego ładowania w warunkach domowych.
Po uruchomieniu stymulacji pacjent pozostaje pod stałą opieką psychiatrów i neurochirurgów, kontrolne wizyty odbywają się co 2 tygodnie przez pierwsze pół roku trwania leczenia, następnie raz w miesiącu, a po skończeniu pierwszego roku stymulacji co dwa miesiące.

Kwalifikacja do badania

Kandydaci do udziału w badaniu będą wstępnie zakwalifikowani przez lekarzy Katedry i Kliniki Psychiatrii po przesłaniu dokumentacji do Katedry i Kliniki Psychiatrii ( na adres mailowy: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript. ), zawierającej:

1. opis dotychczasowego leczenia (minimum pięcioletniego) przygotowany przez lekarza psychiatrę;
2. wypełnione przez lekarza psychiatrę oświadczenie o spełnianiu kryteriów włączających i wyeliminowaniu kryteriów wykluczających;
3. podpisaną zgoda na wykonanie zabiegu przez pacjenta pod informacją o terapii głęboką stymulacją mózgu.

Lekarze z Katedry i Kliniki Psychiatrii po zapoznaniu się z powyższymi dokumentami i potwierdzeniem wskazań do terapii DBS poinformują pacjenta o terminie osobistego zgłoszenia się na badanie konsultacyjne w Klinice. Decyzję o zakwalifikowaniu do terapii DBS podejmuje zespół terapeutyczny Katedry i Kliniki Psychiatrii w porozumieniu z lekarzami Katedry i Kliniki Neurochirurgii UMW.